Notitie Kunstbeleid
De nieuwe zittingsperiode van het College van burgemeester en wethouders loopt van 2006 tot 2010. De kunstcommissie vindt het belangrijk het kunstbeleid parallel te laten lopen met de collegeperiode. De leden hebben zich ingezet om een kunst- en cultuurbeleid te maken dat aangepast is aan de identiteit en visie van de gemeente. Dit beleid is een advies aan raad en college. Pas wanneer deze het beleid hebben goedgekeurd, kan de commissie ermee aan de slag gaan.
Gemeentelijk kunst en cultuurbeleid
Accenten kunst- en cultuurbeleid
Kunstbeleid werd tot op heden door veel inwoners geassocieerd met (de aankoop van) beeldende kunst. De Notitie Gemeentelijk Kunst- en Cultuurbeleid geeft aan dat het kunstbeleid veel meer inhoudt. Deze notitie bevat drie accenten, ook wel speerpunten genoemd.
Openbare ruimte
De kunst in de openbare ruimte blijft haar aandacht krijgen. Openbare ruimte betekent hier zowel de buitenruimte zoals parken, als ook ruimten in openbare gebouwen zoals het gemeentehuis.
De commissie zorgt ervoor dat de beeldende kunst zoveel mogelijk verspreid is over alle kernen. Daarvoor is een witte vlekkenkaart gemaakt. Deze maakt duidelijk waar kunstwerken staan en waar (nog) niet.
Kunsteducatie
Extra aandacht krijgt kunsteducatie. Dat wil zeggen dat de gemeente zoveel mogelijk mensen in de gelegenheid wil stellen om in contact te komen met en kennis te nemen van ook andere kunstuitingen dan beeldende kunst. Ook het genieten en de beoefening van muziek, bouwkunst, toegepaste kunst, theater, literatuur en dans moet voor iedereen mogelijk zijn.
Om dit te bereiken bevordert de gemeente kunstevenementen zoals lezingen, tentoonstellingen, atelier-/kunstroutes, concerten. Ook wil zij kunstzinnige vorming ondersteunen. Daarnaast stimuleert en ondersteunt zij particulier initiatief dat, zonder winstbejag, elke vorm van kunst wil bevorderen.
Kunst- en cultuuruitingen
Een derde aandachtspunt is een goede omgeving voor kunst- en cultuuruitingen. Zodra (groepen van) inwoners zich actief met welke vorm van kunstuiting dan ook bezig willen houden, ontstaat vaak de behoefte aan praktische voorzieningen zoals atelier- of expositieruimte. Hiervoor is binnen de gemeente nog te weinig gelegenheid. Het is duidelijk dat daar over nagedacht moet worden.
Ontwikkeling
Schrijver Godfried Bomans zei eens; “Op een moeilijke vraag volgt vaak een slecht antwoord”. Wat de diepere betekenis van deze woorden is, werd mij duidelijk bij de ontwikkeling van een nieuw gemeentelijk kunst- en cultuurbeleid, waarbij wij, als kunstcommissie, worstelden met vele “moeilijke” vragen. Onze antwoorden daarop, samengevat in een advies, worden binnenkort ter goedkeuring voorgelegd aan het college en de raad.
Alle kunstdisciplines
Onze gemeente bevordert de kunst en heeft daar ook geld voor over. Binnen het kader van een aantal afspraken en regels willen wij de daaruit ontstane mogelijkheden en kansen zorgvuldig onderzoeken en stimuleren. Dit in een nieuw en vooral breder perspectief, gebaseerd op de identiteit van onze dorpskernen. De notitie wil vooral vernieuwend zijn en richt zich niet alleen op de beeldende kunst maar opent nu het venster voor alle kunstdisciplines. Muziek, schilderkunst, toneel, dans, woordkunst, film etc.
Toegankelijk
Geen “gesloten bastion” en 'achterkamertjespolitiek”, maar open dialogen en presentaties op locatie. Onze vergaderingen zijn openbaar. De commissie streeft verder naar een duidelijke en heldere structuur. Ze wil educatief zijn en daarbij een zo breed mogelijk publiek kennis laten nemen van alle kunstuitingen. Ze wil uitnodigen en vernieuwende projecten begeleiden. Zij wil een bindende factor zijn op het gebied van samenwerking zowel tussen gemeente en particulieren als particulieren onderling. Kansen te over…..
Over kunsteducatie
Over kunsteducatieDe aandacht voor educatie op het gebied van kunst vormt een heel belangrijk onderdeel in het kunst- en cultuurbeleid van de gemeente Sint-Michielsgestel. De kunstcommissie streeft ernaar ondersteuning te bieden om zowel jeugd als volwassenen kennis te laten maken met allerlei vormen van kunst en cultuur. Hiermee sluit de gemeente aan bij het kunstbeleid van de overheid.
In deze aflevering gaat René Reijnen, lid van de kunstcommissie, in op kunsteducatie zoals deze nu op scholen plaatsvindt.
BISK
De overheid heeft in een aantal provincies afdelingen, die zich specifiek bezig houden met kunsteducatie. Voor Noord-Brabant is dat het Brabants Instituut voor School en Kunst (BISK). Dankzij deze organisatie kunnen de basisscholen kennis maken met literatuur, fotografie, film, schilderkunst, beeldhouwkunst, muziek, dans en toneel. Ook in de gemeente Sint-Michielsgestel maakt het onderwijs gebruik van het aanbod van het BISK.
Onderwijs op maat
Basisscholen werken steeds meer naar onderwijs op maat. Daarbij krijgen kinderen met hun eigen kwaliteiten en hun eigen individualiteit alle kansen zich zo optimaal en zo breed mogelijk te ontplooien. Ook de creatieve vakken horen daar bij, zoals muziek, beeldende vorming, dans en drama. Zij ontwikkelen met die vakken niet alleen hun gevoel voor vormgeving, maar ook hun sociaal-emotionele ontwikkeling groeit hierdoor. Zij zorgen voor net dat stukje meerwaarde, waarmee kinderen zich kunnen manifesteren in deze complexe maatschappij.
Ook de Gestelse scholen besteden hier aandacht aan. Daarnaast verzorgt het BISK ook workshops voor leerkrachten en ouders die zich inzetten om de projecten te ondersteunen. Zij kunnen dan als begeleiders beter inspelen op vragen en opmerkingen van de kinderen.
In deze paragraaf kunsteducatie geeft de gemeente aan dat het beleid gericht is “... op verbetering van mogelijkheden om een zo breed mogelijk publiek kennis te laten nemen van andere kunstuitingen dan beeldende kunst, zoals toonkunst, bouwkunst, toegepaste kunst, theater, literatuur en dans.” De jeugd is daarbij een grote groep, waaraan de commissie aandacht wil besteden. Een van haar taken is dan ook “ ... ondersteunen van kunstzinnige vorming op scholen en waar mogelijk.
Kunst in openbare ruimten
Als je kunst gaat bekijken, en/of beluisteren in een museum of zaal, kies je er zelf voor. Meestal moet je er ook nog voor betalen. Kunst in de openbare ruimte kun je gratis en voor niets elke dag zien.
Is kunst in de openbare ruimte anders dan kunst in een museum?
Daar verschillen de meningen over. “Ze moet gepast en aantrekkelijk zijn, vooral niet confronterend. Ze moet gedienstig zijn. Kunst in de openbare ruimte moet een plek aantrekkelijker maken. Ze moet identiteit geven aan een wijk; tegelijk moet ze leven in stad of dorp aangenamer maken en zo ervoor zorgen dat kunst het welzijn van de bewoners ten goede komt”. Anderen vinden dat kunst in de openbare ruimte juist wel moet confronteren, mensen wakker moet schudden.
Kunstbeleid
In het kunstbeleid van de afgelopen jaren volgde de gemeente beide visies. Vooral bij de beelden die permanent staan, vinden we dat het een beeld moest zijn wat een plek verfraaide, aantrekkelijker maakt, zonder dat deze saaie of tamme kunst is.
Selectie
De kunstcommissie, die bestaat uit vijf leden met heel verschillende achtergronden, gaat bij het kiezen van de kunstenaar zeer zorgvuldig te werk.
Eerst komt er een omschrijving van de opdracht; vervolgens plaatst de gemeente een advertentie, zodat zoveel mogelijk kunstenaars kunnen reageren. Gemiddeld komen honderd reacties binnen: presentatiemappen met werk van kunstenaars. Daaruit worden enkele kunstenaars gekozen, waarna gesprekken met de kunstenaars volgen.
Tijdens dit proces zijn, behalve de kunstcommissie, ook twee vertegenwoordigers betrokken uit de wijk waar het kunstwerk komt te staan. Zij praten mee over de keuze van de kunstenaar en het kunstwerk. Gemiddeld twee kunstenaars krijgen de opdracht een schetsontwerp te maken. Daaruit wordt het ontwerp gekozen wat aan de gestelde eisen voor de plak voldoet. Voorbeelden hiervan zijn het beeld Architectuur der Natuur in het Duitse Bos, Hazekop Op in de Hazenakkers en de loopbrug bij de Wambergse beek in Berlicum.
Tijdelijke beelden
De afgelopen jaren heeft Sint- Michielsgestel een aantal tijdelijke beeldenroutes gekend. Deze beeldenroutes zoals ‘te mooi om waar te zijn’, ‘Maand 9’ en ‘Grondbetreders’ hebben er toe bijgedragen dat mensen op plaatsen kwamen waar ze misschien nooit eerder geweest waren. Door beelden te plaatsen waar ze normaal niet te zien zijn, gaat men anders naar de omgeving kijken.
Andere accenten
In de toekomst blijven we zeker aandacht aan kunst in de openbare ruimte besteden, maar we willen een accentverschil gaan aanbrengen. Niet alleen beeldende kunst in openbare ruimte, maar ook andere kunstvormen in de openbare ruimte willen we stimuleren zoals concerten, literatuur en dans.
Gelukkig hebben we al mooie literaire routes die zowel door de bebouwde kom lopen als door het prachtige buitengebied. Een goede reden om straks, als het lente wordt, weer op de fiets te springen en te gaan genieten van alle ‘gratis’ openbare kunst en andere wondermooie dingen in onze gemeente.
Wat betekent cultuur?
In het laatste artikel heeft Karin Kolen verduidelijkt hoe de gemeente omgaat met kunst in de openbare ruimte. Om misverstanden te voorkomen: de adviserende commissie kunst en cultuur houdt zich niet alleen bezig met beeldende kunst zoals schilderijen en beelden buiten. Vandaar het woord ‘cultuur’ en die toevoeging willen we uitleggen.
Cultuur
Cultuur is een zeer rekbaar begrip. Manier van groeten, respect voor elkaar, vieren van carnaval, carnavalsoptocht, belang van de kermis, hangjongeren, vrijwilligerswerk, beelden in het park, schilderijen aan de muur, muziek door de harmonie of fanfare, tentoonstellingen in de bibliotheek: dit heeft allemaal met cultuur te maken. Maar het is duidelijk dat in het Kunst en Cultuurbeleid deze betekenis is toegespitst op kunstzinnige zaken.
Het woord ‘kunstbeleid’ heeft al gauw de betekenis van een beleid over beelden de kunst, zoals beeldhouwkunst, schilderkunst en grafiek. De kunst en cultuurcommissie houdt zich bezig in een breder vlak.
Literaire routes: een voorbeeld
Een voorbeeld daarvan zijn de literaire routes die aan beide zijden van het kanaal lopen. De route door Den Dungen bestaat sinds 1997 en loopt via het buitengebied en door de bebouwde kom langs prachtige plekjes. Je stapt even af, leest het gedicht en geniet van de omgeving.
De route in Berlicum en Middelrode bestaat al sinds 1995 voordat de gemeente Sint Michielsgestel was samengevoegd. Ook deze route loopt zowel door de bebouwde kom als door het prachtige buitengebied. Inmiddels zijn de borden door weer, wind en vandalisme erg gehavend. De commissie adviseerde deze route op te knappen met nieuwe borden, zodat de gedichten weer leesbaar zijn. In het voorjaar kan iedereen dan weer genieten van de omgeving in combinatie met literatuur.
Andere gebieden
De literaire routes zijn een voorbeeld van één element (de literatuur) van het begrip ‘cultuur’ binnen het kunst- en cultuurbeleid. Daarnaast wil de commissie het college adviseren ook andere vormen van kunstzinnige activiteiten te stimuleren. De totale culturele advisering zou dan op de volgende gebieden zijn:
* literatuur (lezingen, route, voordrachten enz.)
* muziek (vocaal en instrumentaal, uitvoerend en composities enz.)
* dans (ballet, klassiek en modern enz.)
* drama (regie, uitvoering, decorontwerp enz.)
* een combinatie van bovenstaande disciplines en al of niet met beeldende kunst.
Inventarisatieperikelen van de Commissie kunst en cultuur
Om een indruk te krijgen van de collectie van de gemeente, de knelpunten, hiaten en gebreken en de conditie van de kunstwerken is een inventarisatie onontbeerlijk.
Verzamelen
Nienke verzamelt stenen uit de rivier, alle kleuren en maten en vormen. Eerst komen ze in een bakje terecht. De verzameling groeit. Er wordt geselecteerd. De stenen komen bij soort en maat en vindplaats te liggen. Ze krijgen een mooi plekje. Er komen “naambordjes” bij. De collectie is ontstaan. Zo verzamelt de één stenen, de ander pijpenkoppen en weer een ander dialecten of antieke isolatoren.
In onze gemeente is vast en zeker ook een dergelijk proces geweest op het gebied van - vooral - de kunst. Er is in de loop van de jaren heel wat verzameld en opgehangen, geplaatst of weggestopt.
Sinds de gemeente sinds 1992 een Commissie voor kunst en cultuur heeft, is er ook ooit een moment gekomen om de in de loop der jaren verzamelde kunst(met grote of kleine k)-collectie te gaan beschrijven en van naambordjes te voorzien. Dit werk is nog lang niet voltooid. Er komt immers nogal wat bij kijken. Behalve dat het werk beschreven en er allerlei gegevens over de maker van het kunstwerk verzameld moeten worden, kunnen wij ook nog denken aan een fotopresentatie, een videopresentatie, tekstuele presentatie enz. Zo heeft de commissie, zoals men overal in de gemeente kan zien, intussen alle kunstwerken in de openbare ruimte buiten voorzien van hardstenen plaquettes met titel, maker en jaartal van het kunstwerk.
In kaart brengen
De commissie is zó lange tijd bezig geweest het gemeentelijke kunstbezit in kaart te brengen. We (de leden van de commissie) moesten soms hele capriolen uithalen om bijvoorbeeld het kunstwerkdepot van de gemeente te kunnen betreden. Spinrag en bijbehorende spinnen namen we op de koop toe. Ook ben ikzelf met een schilderij van Frans Slager (de Gestelse toren) onder de arm voor informatie bij mevrouw Suze Bergé-Slager van museum Slager op bezoek geweest. Tja, het werk was wel een beetje smerig. “Kijk maar”, zegt mevrouw, en ze spuugt op het schilderij en maakt enkele vierkante centimeters schoon. “Spuug,” zegt ze, “is het beste schoonmaakmiddel voor schilderijen.”
De commissie heeft nog veel te doen in het kunstdepot. We moeten nog heel wat periodiseren, catalogiseren en conserveren; een grote verscheidenheid bij evenzoveel kwaliteitsgradaties.
Kunstenaars
Behalve de inventarisatie van de kunst heeft de commissie zich ook beziggehouden met het inventariseren van de kunstenaars die in onze gemeente wonen. Ook bij deze activiteit heeft het langere tijd geduurd voordat een redelijk compleet overzicht beschikbaar was. Al deze gegevens zijn terug te vinden in het archief van de Commissie voor kunst en cultuur.
Muziek
De nieuwe uitgangspunten waarop de Notitie kunst- en cultuurbeleid van onze gemeente zijn gebaseerd hebben het venster geopend tot een bredere kijk op het aanbod van diverse kunstuitingen.Voor het streven naar een visie gericht op een ruimere horizon heeft de kunstcommissie doelbewust naar nieuwe wegen gezocht. Naast het vaak bewandelde pad van de beeldende kunst bieden nu ook andere alleszins begaanbare routes als bouwkunst, literatuur, toneel, dans en toonkunst nieuwe mogelijkheden.
Muziek, als kunst, als schepping
Toonkunst. Een discipline, zoals omschreven in het groot woordenboek der Nederlandse Taal, de “Dikke van Dale”; muziek, als kunst, als schepping.
De huidige gemeente Sint-Michielsgestel bezit van oudsher een rijk cultuurgoed waarin het zaad der muziekbeoefening, in rijke schakeringen aanwezig, florissant wortel schiet. Ons bloeiende hedendaags muziekspectrum, als exponent van dit verleden, ontleent zijn frisse kleurenvariant verder aan de talloze mogelijkheden die voor elke leeftijd zowel vocaal, instrumentaal maar ook scheppend (compositorisch) geboden worden.
Toonkunst dus. Ook op dit terrein heeft de gemeente, in haar streven kunstuitingen te bevorderen, de Commissie kunst en cultuur een adviserende en ondersteunende taak toebedeeld. Naast de veelal sociale functies, die het beoefenen van muziek zowel individueel als in georganiseerd verband in zich draagt, krijgen nu nieuwe (a a-priori vernieuwende) activiteiten met een artistieke en culturele betekenis ook kansen. Het wachten is daarop!!
Literaire routes
‘Met tekst op weg’ en ‘Dichter langs Dijk en Dommel’.
Omdat we hier zo “seldensate”
Ziet alles nog zo lekker groen
Dat moeten we dus maar zo laten
Daar moeten we mooi niks aan doen
Een fraaie tekst op een fraai rustpunt in de Literaire Route “Met tekst op weg” door Berlicum/Middelrode. Uitgelezen schrijvers en dichters bezingen het mooie van dorp en landschap tijdens een fikse wandeltocht of tijdens een rustig fietstraject. Enkele bewoners van het toenmalige Berlicum en Middelrode maakten deze tocht - sinds 1995 – tot een genoegen.
Dit particuliere initiatief infecteerde mensen in Den Dungen, waar het initiatief voor een literaire route aldaar vanwege de herindeling van de nieuwe gemeente Sint-Michielsgestel in 1996 werd meegenomen. In oktober 1996 bespreekt de toenmalige kunstcommissie voor het eerst dit nieuwe voorstel. Men komt op het idee van een combinatie met een beeldenroute.
Tijdens de eerste helft van 1997 zijn er discussies over de intergratie van de nieuwe route met de route in Berlicum en Middelrode. De natuurlijke scheiding – de Zuid Willemsvaart – bleek een te groot obstakel te zijn voor de samenvoeging van beide routes.
In januari 1998 wordt de naam geboren: “Dichter langs Dijk en Dommel” . Op 9 mei opent een fietsbandoppompende burgemeester de Literaire Route ‘Dichter langs Dijk en Dommel’. Burgemeester en genodigden leggen een groot gedeelte van de route fietsende af en genieten tenslotte tijdens een hapje en een drankje van de voordracht van poëzie.
Route
De beschrijving van de route is te koop (€ 1,-) bij de bibliotheken in Berlicum en Sint Michielsgestel, bij boekhandel Wijgergangs in Berlicum en bij de VVV-folderservice in het gemeentehuis aan het Petrus Dondersplein in Sint-Michielsgestel.
Ondersteuning particulier initiatief
Uit dit artikel blijkt dat een onderwerp als ‘literaire route’ ter ondersteuning van particulier initiatief bijna acht jaar op de agenda van de kunstcommissie heeft gestaan.
De Commissie voor kunst en cultuur is er, naast meedenken en adviseren op ter zake doende terreinen, zeker ook om antwoord te geven op het volgende ‘gedicht’ van de Literaire Route:
Wie mot dat betoale
Zoete lieve Gerregie
Wie mot dat betoale
Zoete lieve meid.
Openingstijden
Proclaimer